نمونه برداری خاک

نمونه برداری خاک:

هدف:تجزيه وشناخت خاک و در نتيجه مورد استفاده قرار دادن آن است

1.تقسيم بندی زمين:بر اساس نوع زمين ونوع گياه وشيب يا مسطح بودن

2.نمونه برداری:

روشهای نمونه برداری:

الف: روش محور مختصات      ب: روش شبکه بندی     

ج: روش چند ضلعی:چند ضلعی نا مشخص را در نظر گرفته ومحل تلاقی را علامت می زنيم 

د: روش زيگزاگی:

براس گياهان زراعی وصيفی(گل وگياه) از عمقcm 30-0  نمونه برداری می کنيم ولی برای درختان از عمق   cm120-0  نمونه برداری می کنيم.

تعداد نمونه ها در 3-1 هکتار برابر با 25-20  نمونه بايد باشد (هر نمونه kg 5/1-1 )

انواع نمونه: ساده ,مرکب ,دست نخورده ,دست خورده

25-20 نمونه را با هم مخلوط کرده وسپس به ميزان   kg  5/1 -1  نمونه برداشته

نمونه ساده:اگر هر يک از نمونه های  برداشت شده جداگانه  مورد تجزيه قرار دهیم به آن نمونه ساده گویند

نمونه مرکب:اگر تعدادی  نمونه ساده را مخلوط کرده ویک نمونه برداريم به آن نمونه مرکب گويند

نمونه دست نخورده: اگر نمونه حالت وساختارطبيعی خاک را برای ما حفظ کند

نمونه دست خورده: اگر نمونه حالت وساختارطبيعی خاک را برای ما حفظ نکند

زمان نمونه برداری: موقعی که خاک ما رطوبت گاورو را داشته باشد يا رطوبت ظرفيت زراعی مزرعه باشد معمولاًنمونه ها را در پاييز بعد ازبرداشت محصول ودر بهار قبل از کاشت انجام می دهند.

وسايل نمونه برداری: بيل و بيلچه(برای نمونه دست خورده)استوانه های نمونه برداری، سوند يا       ا وگر Augerيا آ لر(نمونه دست نخورده،عمق نمونه برداری بيشتر)

روش کار:       

ابتدا استوانه را بر روی خاک قرار مي دهيم وبا پتک پلاستيکی به آن ضربه وارد مي کنيم وبه درون زمين می رود سپس در پوش را قرار مي دهيم وکناره های ظرف را خالی مي کنيم بيلچه را در زير استوانه قرار می دهيم ودست خود را روی در پوش قرار می دهيم وظرف را بر می گردانيم هر نمونه ای که از سر زمين بر مي داريم داخل کيسه های پلاستيکی ريخته ومشخصات کامل محل، زمان جمع آوری،عمق نمونه برداری ونام شخص نمونه بردار را در يک کارت تشريح می نويسيم ودر داخل نايلون قرار می دهيم وسپس در آزمايشگاه در سينی های پلاستيکی ريخته ودر جای خشک بدور از نور خورشيد خشک قرارمی دهيم (به دليل اينکه نور ميکرارگانيسم را از بين می برد وبعضی فعاليتهای فيزيکی وشيميايی روی خاک انجام می گيرد)

بعد از خشک شدن با خودکار پلاستيکی پودر کرده واز الک mm2 عبور می دهيم. در خاکشناسی ما به ذرات کوچکتر از mm 2، خاک می گوييم وآزمايشها را در ظرفهای mm 2 انجام می دهيم.

بعد نمونه ها را درون ظروف چوبی يا پلاستيکی قرار می دهيم ودرش را می بنديم ودر جای خشک وتاريک وبدور از آفتاب نگهداری می کنيم.اگراين نمونه ها برای تجزيه های شيميايي وفيزيکی باشد حداکثر برای يک تا دو سال می توانيم نگه داريم اما برای تجزيه های بيولوژيکی باشد ما بایستی داخل يخچال در دمای c4حداکثر به مدت 6 ماه نگه داری کنيم  نتايج حاصل در مورد جمعيت درست نخواهد بود.

تعيين بافت خاک بروش لمسی: بافت خاک يکی از خصوصيات فيزيکی خاک می باشد همچنين از خصوصيات ثابت است و کم تغييرپذير است.

عواملی که تحت تاثير بافت خاک می باشند: نفوذ پذيری ، زه کشی ، تهويه، سله بندی خاک و.....

بافت خاک: فراوانی نسبی ذرات رس، شن، سيلت است.   شن mm 05/0» x> 2                سيلت mm 002/0>x » 05/0         رس mm 002/0 x <        کلوئيد  mm 0002/0

 

 

x

هر چه ميزان شن بيشتر ، نفوذپذيری بيشتر، زه کشی بيشتر، تهویه بيشتر، مواد غذايي کمتر خواهد بود

هر چه ميزان رس بيشتر ، نفوذپذيری کمتر، زه کشی کمتر، تهويه کمتر، مواد غذايي بيشتر خواهد بود   

مخلوطی از رس وشن برای خاک مناسب است.

بعضی از قلمه ها در خاکهای شنی وسيب زمينی بيشتردر زمين های شنی حاصل می دهد(به دليل سبک بودن شن غده سيب زمينی خوب رشد کرده وبزرگ می شود)

انواع خاک بر اساس نوع  رسی ، شنی و سيلتی:

1-sand     2-loamy sand     3- sandy loam    4-loam           5-silty loam                6-silt    7-sandy clay loam                   8-clay loam                 9-silty clay loam      10-sandy clay              11-silty  clay             12-clay          روش کار: بعد از اينکه خاک مورد نظرمان را از محوطه دانشگاه به وسيله استوانه فلزی (نمونه دست نخورده)يا به وسيله سوند يا اوگر يا آ لر(نمونه دست خورده) تهيه کرديم  بايد کمی آب برداشته و باgr 50 خاک ( دست خورده) مخلوط کرده تا گِلی که در حد فيلت کپسيته باشد درست کنيم بعد از اينکه به حالت خميری در آمد طبق جزوه عمل می کنيم ونوع خاک را تشخيص می دهيم.

در استوانه فلزی بايد وزن استوانه وخاک وقطروارتفاع  استوانه را به وسيله ترازو وکوليس محاسبه کنيم.

وزن استوانه بدون در: gr186

وزن در استوانه: gr 4/8

وزن کل استوانه حاوی خاک دست نخورده: gr 7/164

قطر ظرف استوانه:cm 5/5

ارتفاع ظرف استوانه:cm 3/3

تعيين بافت خاک به روش هيدرومتری:

هيدرومتر:چگالی سنجی است که از سه بخش تشکيل شده است                                                                          اولين بخش شاخک که از 60-0 درجه بندی شده است.

دومين بخش:حبابی شکل     سومين بخش:جسم سنگينی که از سرب پر شده است

هيدرومتر در دمای c20کاليبره شده است وغلظت را بر حسب gr/lنشان می دهد.

تعيين در صد شن، رس، سيلت:( به روش فيزيکی يا شيميايي) خاکدانه ها را از بين می بريم وذرات کوچک باقی می ماند. روش فيزيکی مثل: الک کردن وکوبيدن ياهم زدن، روش شيميايي مثل:استفاده از نمک سديم که در آن از نمک هگزا متا فسفات سديم استفاده میشود.    ph=8/5بدست آمده در آزمايش.

  روش کار:ابتدا سوسپانسيون خاک را تهيه می کنيمgr50 خاک برداشته وداخل ارلن يا بشری می ريزيم سپس حدودcc250 آب به آن اضافه می کنيم و  مخلوط می کنيم علاوه بر مخلوط کردن وهمزدن به وسيله دست به صورت دورانی نيز هم می زنيم سپس حدود cc100 نمک هگزا متا فسفات سديم  ( ده در صد ) می ريزيم ودو باره هم می زنيم حداقل بايد12ساعت نمونه را به همان حال قرار داده تا آماده برای استفاده باشد بعد از مدت تعيين شده نمونه را در يک استوانه يک ليتری می ريزيم وبا آب مقطر به حجم يک ليترمی رسانيم.

برای حذف اثر نمک يک استوانه شاهد نيز تهيه مي کنيم بدین صورت که اين استوانه شاهد حاوی cc 100 نمک هگزا متا فسفات سديم است که به حجم يک ليتر رسانديم که غلطت نمک را به ما نشان می دهد.سپس با استفاده از همزن ميله ای شيشه ای کاملاً سوسپانسيون را به هم زده وبه محض بيرون آمدن همزن کرومتر را می زنيم سر چهل ثانيه بايد غلظت داخل سوسپانسيون خوانده شود همزمان با قرائت هيدرومتر با دماسنج دما را نيز اندازه می گيريم اگر دما بيشتر يا کمتر از       c 20باشد بايد تصحيح دمايي صورت گيرد.

بعد از دوساعت نيز دمای سوسپانسيون را اندازه گيری کرده و با هيدرومترغلظت را اندازه می گيريم.

در مدت s40(اندازه گيری اول)فقط ذرات شن رسوب می کنند پس ازدو ساعت (اندازه گيری دوم)رس وسيلت رسوب می کندو با استفاده از مثلث بافت خاک ودراختيارداشتن در صد رس وشن وسيلت می توان نوع خاک را تعيين کرد.                                         

تعيين رطوبت خاک :

آب نگهداری شده در داخل منافذ خاک را آب خاک يا رطوبت خاک می گويند.

يکی از مهمترين نقشی که آب در خاک ايفا می کند تامين رطوبت برای گياه است. اگرخاک را در آون به مدت24 ساعت در دمای c 105 قرار دهيم آن خاک را خاک خشک آون می گويند.

روش کار:برای انجام اين آزمايش وبدست آوردن در صد رطوبت جرمی خاک، ابتدا حدود           gr50-40خاک را بر می داريم داخل بوته چينی که قبلاً وزن آنرا بدست آورده ايم می ريزيم،سپس بتدريج آب را با پيست اضافه می کنيم ورطوبت ظرفيت زراعی واشباع را تهيه می نماييم، رطوبت ظرفيت زراعی حالتی است که خاک حالت خميری به خود می گيرد ولی وقتی بين دو انگشت قرار می دهيم به انگشتانمان نمی چسبد.

خاک اشباع: خاکی است که وقتی، سطح آن را نگاه می کنيم حالت براق وصيقلی دارد.همچنين وقتی با کاردک بر می داريم با کمی کج کردن کاردک گل به آرامی مي ريزد وسوم اينکه اگر شياری درگل اشباع ايجاد بکنيم اين شيار به تدريج بسته شود.

سپس نمونه ها را درداخل آون قرار می دهيم بعد از بيرون آوردن  صبر می کنيم خاکمان خنک شود و دوباره خاک را وزن می کنيم اختلاف وزن اوليه وثانويه، وزن آب را نشان خواهد داد وزن خشک آون را با کم کردن وزن بوته چينی از وزن ثانويه بدست می آوريم نتيجه می گيريم که حجم آب با جرم آب برابر است     .

برای بدست آوردن حجم کل خاک با استفاده از استوانه های نمونه برداری که قبلاً قطر وارتفاع آنها را با کوليس اندازه گرفتيم محاسبه می کنيم شايان ذکراست که وزن استوانه ودر پوش آن نيز قبل ازنمونه برداری بايد اندازه گيری شود حجم استوانه را بدست می آوريم نمونه های برداشت شده با استوانه را بلافاصله با ترازو وزن کرده وسپس در داخل آون قرار داده می شوند پس از خشک شدن دوباره وزن ثانويه اندازه گيری مي گردد ازاختلاف وزن اوليه و ثانويه جرم آب و در نتيجه حجم آب بدست مي آيد. بنابراين                             

تعيين  B.dجرم مخصوص ظاهري خاک :

براي انجام اين آزمايش با استفاده از استوانه های نمونه برداری که نياز به نمونه دست نخورده  است بدين صورت که، ابتدا قطر داخلی و ارتفاع استوانه های نمونه برداری را اندازه مي گيريم سپس سر  زمين رفته پس از صاف نمودن و حذف پوشش گياهي از سطح خاک با استفاده از استوانه ها،نمونه دست نخورده را بدست می آوريم ( بايد استوانه روی سطح زمين قرار داده وبوسيله پتک ضربه وارد کنيم وقتي هم سطح زمين شد ضربه زدن را متوقف می کنيم چون ممکن است خاک داخل ظرف متراکم  شود) سپس به مدت 24 ساعت در دمای c 105 داخل آون قرارمي دهيم تا کاملا خشک شود .   

دستگاه آون يا اتووoven   : دستگاهي است که دماي آن از صفر  تا200 درجه قابل تنظيم است معمولاً برخي از انها به سيستم تهويه اي يادستگاه خشک کننده متصل هستند که اين سيستم  به خشک شدن سريع نمونه خاک کمک مي کند خشک کردن خاک به مدت 24 ساعت و دماي c105 صورت مي گيرد و اگر سيستم تهويه اي داشته باشد حدود 10 تا 12 ساعت براي خشک کردن کافی می باشد نقطه  مورد نظراين است که بعد از خشک شدن نمونه ها بعد از 24 ساعت نبايد نمونه ها را بلافاصله خارج کرد(بعلت دارا بودن پتانسيل ماتريک bar 10000- زيرا رطوبت راسريعاً جذب می کند) برای همین نمونه ها را بايد داخل دسيکاتور قرار دهيم                 و معمولاً داخل آن يک جاذب رطوبت مثل سيليکاژن(که در دوربين عکاسی کاربرد دارد)يا سولفات مس قرار می دهيم  بعد از اينکه نمونه ها خنک شدند آنها را وزن می کنيم  و چون قبلا وزن استوانه ها را داشتيم  بنابراين می توان وزن خاک خشک را بدست بياوريم.                             

نمونه برداری با استوانه های نمونه برداری در خاکهای گلی و شنی  امکان پذير نمی باشد و معمولا در خاکهای سطحی که رطوبتشان کم می باشد هنگام نمونه برداری مقداری رطوبت اضافه می کنيم اما اگر از عمق های پايينتر نمونه ها را بدست بياوريم زمین را بصورت پله پله در آورده و نمونه ها رااستخراج می کنيم.

روش های تعيين جرم مخصوص حقيقی خاک:(Bd)

1-  اختلاف حجم در داخل استوانه: در اين روش بااستوانه حجم مشخصی آب برداشته سپس بر روی آن جرم مشخصی خاک خشک آون ريخته اختلاف حجم در داخل استوانه به ماحجم خاک خشک را نشان خواهد داد.(این روش، روش دقيقی به شمار نمی آيد)

زيراممکن است حبابهای هوا بين ذرات باقی بماند.

2-پيکنومتر: یک بالون شیشه ای کوچک که درپوش آن در قسمت وسط دارای یک سوراخ می باشد این مجرا یا سوراخ برای خروج آب اضافی است تا حجم آب داخل شیشه همیشه ثابت بماند.در این روش ابتدا پیکومتر و درپوش بدقت وزن می کنیم سپس حدود   gr10  خاک خشک آون را برداشته و داخل پیکومتر می ریزیم و دوباره پیکنومتر و درپوش را وزن می کنیم سپس قطره قطره با آب مقطر به خاک آب اضافه کرده تا چند لایه آب روی خاک قرار بگیرد سپس پیکنومتر را روی شعله قرار داده تا حباب های موجود داخل آن خارج شود نمونه نبایستی بجوشد .سپس پس از چند دقیقه پیکنومتر را گذاشته تا سرد بشود و پس از خنک شدن به حجم می رسانیم بعد از آن پیکنومتر را به همراه آب و خاک وزن می کنیم.سپس کلیه محتویات داخل پیکنومتر را خالی کرده و پیکنومتر را کاملا شسته و نهایتا با آب مقطر پر می کنیم سپس سطح بيرونی پیکنومتررا خشک کرده و دوباره وزن می کنیم

تعیین رنگ خاک:                                                                           

روش کار: ابتداcm 10  کاغذسفید رنگ انتخاب کرده و حدود gr 10 خاک روی ان می ریزیم و سپس بالای دفترچه مانسل قرار داده یکی یکی صفحه ها را برگردانده خاک ما رنگش نزدیک به هر صفحه باشد آن صفحه را انتخاب کرده سپس chip که نزدیک رنگ خاک ما است انتخاب کرده و هیو و کروما را یادداشت کرده و سپس مقداری رطوبت به این خاک  اضافه کرده پس از اضافه کردن رساندن به ظرفیت زراعی دوباره رنگ خاک را اندازه گرفته که در این حالت ولیو کاهش ، کروما کاهش یا افزایش می یابد و دوباره فرمول رنگ را ثبت می کنیم و همچنین نام علمی آن را یادداشت می کنیم بیشتر خاکهای کشور ما و آذربایجان فهوه ای رنگ است.

اندازه گیری PH خاک:

یکی از مهمترین خصوصیات شیمیایی خاک است که اهمیت آن مربوط به اسیدی یا قلیایی بودن محیط است محدودهPH بين 14- 0  متغیر است .7 حالت خنثی است و بالاتر از 7 قلیایی و پایین تر از 7 اسیدی به حساب می آید  PH بیانگر میزان يا شدت بازی یا اسیدی بودن محیط های آبی می باشد. PHخاک نشان دهنده نوع کاتیون های جذب شده در سطح کلوئید ها نیز می باشد.برای اندازه گیریPH دو روش موجود است یکی مقایسه رنگ توسط برخی از معرف ها یا کاغذ تورنسل و دومی دستگاه PH متر است.

PH متر : وسیله ای است که دارای یک الکترود شیشه ای است که این الکترود به غلظت   حساس است اساس دستگاهPH متر الکتروشیمیایی است این دستگاه در نوک الکترود که جنس آن از سیلیکات سدیم می باشد اگر غلظت هیدروزن در داخل و خارج الکترود یکسان نباشد این اختلاف را به صورت اختلاف پتانسیل به دستگاه  گزارش می دهد و همچنین بر حسب PH نشان می دهدکه قبل از کار با دستگاه باید کالیبره (تنظیم) شود، در خاکهای اسیدی با تامپون های شماره 7-4 کالیبره می کنیم در صورتی که در خاکهای قلیایی با تامپون های 9-7 کالیبره مي کنیم.

روش کار: ابتدا  حدود gr100 خاک برداشته وگل اشباع تهيه می کنيم پس از تهيه گل اشباع  آن را حدود 10-5 دقيقه به حال خود رها کرده ،پس از آن ابتدا به وسيله کاغذهای تورنسل ياPH متر،PHخاک را  به صورت تقريبی بدست می آوريم سپس با قرار دادن الکترود PH متر ، در گل اشباع PHرا تعيين می کنيم.       

اندازه گيری کربن آلی:(مواد آلی خاک)

برای اندازه گيری مواد آلی، از دو طريق استفاده می کنيم:احتراق به روش تر ، احتراق به روش خشک.

در احتراق به روش خشک، نمونه را در کوره قرار می دهيم ومی سوزانيم اختلاف کاهش وزن نشانگر سوختن کربن آلی است که به صورت CO2خارج می شود اما روش معمول سوزاندن به روش تر است در اين روش ميزان ماده آلی خاک را با بی کرومات پتاسيم در مجاورت اسيد سولفوريک اکسيد می شود باقيمانده بي کرومات و دی کرومات با فروآمونیوم سولفات از طريق نيتراسيون در مجاورت معرف ارتو فنان ترولين اندازه گيری و با محاسبه مقدار دی کرومات مصرف شده برای اکسيداسيون کربن آلی مقدار آن را در خاک محاسبه می کنيم در اين آزمايش کربن آلی به CO2 يا گاز کربنيک تبديل می شود                                  .

روش کار:  ابتدا مقداری از خاکمان را بر می داريم ودر آون چينی می کوبيم سپس حدود يک گرم از نمونه خاکمان را بر می داريم و در ارلن ماير cc250 می ريزيم وبه آرامیcc 10 دی کرومات پتاسيم به آن اضافه می کنيم سپس cc10 اسيد سولفوريک غليظ به آن اضافه می کنيم اين مرحله را زير هود انجام میدهيم (بخاطر وجود بخارات اسيد وCO2) سپس ارلن را از زير هيتر يا چراغ الکلی به مدتmin 20حرارت می دهيم پس از حرارت بايد دقت کرد دما ازc165 تجاوز نکند ،سپس نمونه  را از روی هيتر برداشته واجازه می دهيم خنک شود پس از خنک شدن حدود cc100تاcc150آب مقطر به آن اضافه می کنيم و نمونه را با فرو آمونيوم سولفات تيتر می کنيم به محض  اينکه  به رنگ سبز لجنی در آمد تيتر را قطع کرده وحجم مصرفی فرو آمونيوم سولفات را بدست می آوريم هميشه در اندازه گيری کربن آلی از نمونه شاهد يا blankاستفاده می کنيم به اين صورت که همه محلولها يا عصاره هايي را که گفتيم می ريزيم.

به محض رويت رنگ سبز لجنی در آمد تيتر را قطع کرده وحجم مصرفی را يادداشت می کنيم نهايتاً درصد ماده آلی را از کربن آلی بدست می آوريم.

وزن خشک خاک به مقدار يک گرم

عدد88/0 ضريب تبديل درجه اکسيداسيون مواد آلی است .

اندازه گيری هدايت الکتريکیEC خاک:     Soil electrical  conductivity               هدايت الکتريکی در محيط های آبی ،مثل آب آبياری يا آب خاک  بيانگر مقدار املاح معدنی محلول مي باشدو معيار دقيقی از ميزان املاح وشوری در خاک وآب است به طوری که کيفيت و طبقه بندی آب وخاک از نظر شوری از روی EC مشخص می شود ECبوسيله دستگاهی بنام EC سنج اندازه گيری می شود کار دستگاه  بر مبنای قانون اهم است وشکل زير اساس دستگاه ECسنج می باشد که حاوی يک مقاومت سنج ، يک منبع جريان يا نيروی محرکه،يک الکترود شيشه اي مي باشد.

الکترود شيشه اي ساحتمان  ساده ای دارد که ته آن باز مي باشد.

در انتهای الکترود شيشه ای دو صفخه پلاتينی روبروی هم قرار گرفته اند به فاصله يک سانتيمتری که يکی به قطب مثبت وديگری به قطب منفی متصل می باشد اين الکترود را تا حدی داخل محلول قرار می دهيم که سطح پلاتين ها کاملاً پوشانده شود.همچنين سطح پلاتين يک سانتيمتر مربع می باشد.

برای شروع کار با ECسنج ، آن را کاليبره کرده برای اين کار از محلولهای استاندارد KCLبا غلظت های زير دمای c25 استفاده کرد. بايستی توجه کرد که اين دستگاه در دمای 25cکاليبره شده است واگر دما بيشتر يا کمتر از آن باشد تصحيح را بايد انجام دهيم.

روش کار : ابتدا مقدارgr50 خاک را وزن کرده وداخل بوته چينی ريخته وسپس گل اشباع  را تهيه می کنيم سپس بعد از 24 ساعت  توسط دستگاه سانتريفوژ يا قيف بوخنر عصاره خاک را جدا مي کنيم سپس زير الکترود دستگاه ECسنج که قبلاً کاليبره شده است قرار داده وميزان ECرا     می خوانيم.

تهیه های محلول های مولار ، مولال ، نرمال:

  10% ، به ميزان 10گرم وزن کرده درون بالون ریخته و 100cc آب اضافه می کنيم.

مولاریته یک مولار : برای بدست آوردن محلول یک مولار هر ماده ای کافی است جرم مولکولی ماده را بدست آورده به همان مقدار نمک وزن کرده و در بالون یک لیتری ریخته و حجم آن را به یک لیتر می رسانیم . ( برای 0/1مولال جرم مولکولی تقسيم بر ده  )

مولالیته : يک مولال: اگر حجم مولکولی نمک یا ماده را بدست بیاوریم و داخل آن به حجم 1000ccآب بریزیم به آن مولالیته یا يک مولال می گوییم .

يک نرمال : برای بدست آوردن محلول يک نرمال کافی است اکی والان گرم هر ماده ای را بدست آورده همان مقداراز ماده را وزن کرده و به حجم یک لیتر برسانیم .

 

خاک

 

خاک چیست؟
خاک مخلوط پیچیده ای از مواد معدنی، آلی و موجودات زنده است. خاک یکی از محصولات محیط است که دائماً در معرض تغییر و نمو قرار دارد. خاک همیشه و در همه حال توسعه می یابد حال یا به آهستگی در مناطق خشک و یا سریع در مناطق مرطوب.
در سالهای دور خاک بعنوان بخش بی ارزش پوسته زمین به شمار می رفت. تا اینکه در سال ۱۸۸۰ میلادی توسط دانشمندی روسی به نام "داکوچائف" بعنوان بخشی زنده و دارای ارزش مورد مطالعه قرار گرفت.
خاک مخلوط پیچیده ای از مواد معدنی، آلی و موجودات زنده است. خاک یکی از محصولات محیط است که دائماً در معرض تغییر و نمو قرار دارد. خاک همیشه و در همه حال توسعه می یابد حال یا به آهستگی در مناطق خشک و یا سریع در مناطق مرطوب.
خاک با یک تکه سنگ خرد شده و یا یک لایه جرم کثیف متفاوت است، خاصه مهم خاک این است که زنده است و موجودات زنده را می پروراند که مثال بارز آن گیاهان هستند. به دیگر بیان میتوان خاک را پوسته ای از زمین نامید که بدون آن زمین خواهد مرد.
پوسته زمین ( در اینجا خاک) بوسیله باد، آب یا فعالیتهای انسان فرسوده می شود و از دیگر سو توسط فرآیند هوا زدگی سنگها یا بعبارت درست تر مواد مادری مجدّداً احیا یا نو می شود. خاک با دیمانسیون سه بعدی تعریف می شود یعنی ارتفاع به علاوه مساحت.
هنگامی که در جاده ای شما در حال حرکت هستید به مقطع بریده تپه کنار جاده ( مقطع طبیعی ) نگاه کنید. می بینید که خاک روی آن، از لایه های مختلفی با رنگهای متفاوت تشکیل شده است. دقت کنید که به چه ترتیبی ضخامت لایه های منفرد از بالا به پائین تغییر می کند. چرا لایه های پائینی خاک تپه معمولاً ضخیم تر هستند؟ چرا لایه بالائی خاک تیره تر است؟ پاسخ همه این سئوالها به چگونگی تشکیل خاک بر می گردد.
به دیگر بیان میتوان خاک را پوسته ای از زمین نامید که بدون آن زمین خواهد مرد
تصویر از رایزو باکتریای خاک تهیه شده است.
تصور هر شخص از خاک بر اساس استفاده ای است که از آن می کند.
یک مهندس عمران، از خاک بعنوان زیر بنا و مهد ساختمان، جاده و بزرگراه نگاه می کند.
یک مهندس معدن، خاک را پوششی می بیند که باید آنرا بردارد تا به معادن و کانی های گرانبها دست پیدا کند.
یک طراح فضای سبز به خاک بعنوان منبعی برای ساخت یک پارک یا باغ زیبا می نگرد.
و بالاخره، مهندسین کشاورزی و منابع طبیعی به خاک بعنوان منبعی برای تولید محصولات کشاورزی و جنگل نگاه می کنند.
ما می توانیم و باید علوم متداول مثل شیمی، فیزیک و بیولوژی را در مطالعات خاک بکار ببریم. همانطوری که بسیاری از دانشمندان در طول سالیان متمادی اینکار را انجام داده اند. ولی تحقیقات اخیر نشان دهنده این است که باید تحقیقات خود را تنوع ببخشیم و تغییراتی در آن بوجود آوریم. چالش پیش روی ما نگاه به کل سیستم طبیعی همراه با پیشرفت علوم در سایر زمینه ها و روابط متقابل بین آنهاست.
آیا میتوان روی موجودات زنده خاک بدون توجه به محیط زیست مطالعه نمود؟ آیا میتوان یک ذره از خاک را بدون در نظر گرفتن ذرات کنار آن در یک خاکدانه مطالعه نمود؟ مشخصاً، دانش بیشتری را باید بدست آوریم. اگر چشمان خود را بیشتر باز کنیم تا از ماورای حصاری که علوم متداول یاد شده برای ما ترسیم نموده اند و با زاویه ای دیگر به مسائل بنگریم. دانشمندان خاک (خاکشناسی) در زمینه های شیمی، فیزیک و بیولوژی در اندیشه چنین کاری خواهند بود، به شرطی‌که وقتی به خصوصیات فیزیکی، شیمیائی و بیولوژیکی خاک فکر می کنند، پویایی و روابط متقابل آنرا از یاد نبرند...
●● خصوصیات فیزیکی، شیمیائی و بیولوژیکی
● خصوصیات فیزیکی
خاک‌ها مرکب از سه فاز یا حالت جامد، مایع و گاز هستند. مطالعه فیزیکی این سه فاز، فیزیک خاک نام دارد و مشتمل بر موارد زیر میباشد:
- دانسیته و تخلخل
- بافت
- ساختمان
- رنگ
- نگهداری و حرکت آب در خاک
هر چند بیشتر این خصوصیات خاک از مواد مادری آن به ارث می رسند ولی بعضی تلاشهای انسانی می توانند برخی از این خصوصیات را تغییر دهند بطوریکه حاصلخیزی خاک تامین شود. ساختمان مدوری که در شکل دیده می شود یک نمونه از خاکی است که نمک های سدیمی زیادی دارد. محصولاتی که در چنین خاکهائی رشد می کنند مشکلات فراوان نفوذپذیری ریشه های گیاهی را خواهند داشت.
● خصوصیات شیمیائی
مطالعات مربوط به خواص شیمیائی خاک به خصوصیات شیمیائی خاک که بستگی به ترکیب معدنی، مواد آلی و محیط دارد، می پردازد.
همانطور که می دانیم، واکنش‌های شیمیائی هنگامی رخ می دهند که مواد یا ترکیب و یا تجزیه شوند بطوریکه با مواد اولیه از نظر ماهوی تفاوت دارند. واکنش ها در حین انجام یا انرژی از دست می دهند یا انرژی خواه هستند. مواد جدید وقتی بوجود می آیند که پیوندهای بین اتمها یا یونها تشکیل می شود، پیوندهائی شکسته می شوند و یا وقتی اتمها آرایش جدیدی به خود می گیرند. یونها اتمهائی هستند که بواسطه از دست دادن یا گرفتن الکترون ها باردار شده اند، مثبت یا منفی. یونهای با بار مخالف همدیگر را جذب می کنند،در حالیکه یونهای با بار یکسان همدیگر را دفع می کنند. یک مثال ساده ترکیب اکسیژن و هیدروژن و تشکیل آب است.
فهم شیمی خاک در فهم تشکیل خاک و حاصلخیزی نقش مهمی دارد. چگونگی شکسته شدن سنگها و کانی ها و تبدیل آنها به ترکیبات جدید برای درک چگونگی هوا دیدگی و فرسایش خاک ضروری است. نیزچگونگی تبدیل و تشکیل مواد معدنی خاکها منجر به حاصلخیزی بهتر و روشهای برتر آزمایشهای خاک منجر می شود. تصویر، یک مقطع نازک از مواد مادری خاک را زیر یک میکروسکوپ پلاریزان نشان می دهد.
در این تصویر، به ترتیب پیچیده و اندازه کانی ها و ساختمانهای متخلخل توجه کنید . هر کانی دارای قابلیت حلالیت و همچنین مقاومت به هوادیدگی منحصر بفرد می باشد . در کانی های مشابه ، ذرات کوچکتر سریعتر حل می شوند به علت اینکه دارای سطح تماس ( در واحد جرم ) بیشتری هستند و این سطح در معرض فرایند هوا دیدگی می باشند.
● خصوصیات بیولوژیکی
بیولوژی خاک مطالعه موجودات زنده در خاک است . تعداد زیادی باکتری ، قارچ ، اکتینو مایست ، کرمها ، حشرات ، پستانداران و جوندگان کوچک در خاک زندگی می کنند . بسیاری از این موجودات زنده به تامین حاصلخیزی خاک بواسطه تجزیه باقیمانده های گیاهی و جانوری که منجر به گردش مجدد عناصر غذایی می شود کمک می کنند . تاثیر متقابل بین موجودات مختلف یک موضوع بسیار جالب در علم خاک است . یک مثال از این تاثیر متقابل همیاری باکتری با ریشه گیاهان است که در تصویر نشان داده شده است .اغلب این همیاری به فواید دو طرفه منجر میشود.

ادامه نوشته

فازسی چند دروگر

دروگر بشقابی با بازوی جمع شونده retractable disk mower

دروگر تراکتور دوچرخ front cutter bar for walking tractor

دروگر چکشی flail mower

دروگر دوار rotary mower

دروگر دو اره ای double knife cutter bar

دروگر دو تیغه ای double knife mower

دروگر ردیف کن harvester windrower

دروگر ساقه کوب mower conditioner

دروگر شانه ای cutter mower

دروگر علوفه hay mower

دروگر علوفه mower

دروگر کنار ریز side delivery reaper

دروگر گام بلند coarse figer spacing cutter bar

دروگر گام بلند cutter bar for high cut

دروگر گام کوتاه cutter bar for low cut

دروگر گام کوتاه fine finger spacing cutter bar

دروگر موتوری motormower

دروگر میان گام cutter bar for middle cut

دروگر هیدرولیکی hydraulic mower

دماغه header

دماغه بلال کن corn head

دماغه ذرت چین corn header

دماغه بردارنده نوار windrow pickup

دماغه بلال چین ear corn snapper

دماغه چکشی flail head

دماغه خوشه چین header

دماغه ساقه های باقیمانده stover head

دماغه شانه برش cutter bar head

دماغه محصول ردیفی row crop head

ذرت چین corn picker

ذرت دانه کن corn sheller

ذرت کار corn planter

علل متداول تلفات دماغه ذرت وعلل متداولي که باعث اتلاف در سکوي برش:

علل متداولي که باعث اتلاف در سکوي برش مي شوند عبارتند از:

1ـ خوشه هايي که از دسترس شانه برش خارج مي شوند.

2ـ دانه هايي که بر اثر عمل چاقو روي زمين مي ريزند.

3ـ دانه هايي که بر اثر سرعت نامناسب چرخ فلک از دست مي روند.

4ـ دانه هايي که بر اثر سرعت بيش از حد چرخ فلک ريزش مي کنند.

5 ـ دانه هايي که بر اثر ارتفاع خيلي کم چرخ فلک به جلو چرخ فلک پرتاب مي شوند.

6 ـ دانه هايي که بر اثر سرعت پيشروي خيلي زياد ريزش مي کنند.

7ـ دانه هايي که به دليل وجود چاقو يا انگشتي صدمه ديده درو نمي شوند.

علل متداول تلفات دماغه ذرت عبارتند از:

1ـ بلال هايي که از دسترس زنجيرهاي جمع آوري کننده خارج مي شوند و از دست مي روند.

2ـ دانه هايي که بر اثر ضربه دماغه, از بلال جدا مي شوند و روي زمين مي ريزند.

3ـ بلال هايي که به علت سرعت ناصحيح زنجيرهاي جمع آوري کننده از دست مي روند.

4ـ بلال هايي که به علت سرعت پيشروي خيلي زياد روي زمين پرتاب مي شوند.

علل متداول تلفات بردارنده نوار عبارتند از:

1ـ دانه هايي که بر اثر سرعت خيلي زياد بردارنده ريزش مي کنند.

2ـ دانه هايي که بر اثر ارتفاع ناصحيح بردارنده از دست مي روند.

3ـ دانه هايي که بر اثر سرعت پيشروي خيلي زياد ريزش مي کنند.

4ـ دانه هايي که بر اثر سرعت خيلي کم بردارنده ريزش مي کنند.

 

مکانیزاسیون چیست؟

مکانیزاسیون چیست؟

مکانیزاسیون واژه ایست مشتق شده از مکانیک که به معنای مکانیکی کردن است.پس  مکانیزاسیون به مفهوم مکانیکی کردن است و منظور از آن ، استفاده از وسایل و ادوات مکانیکی برای تولیدات و انجام کارهای کشاورزی است.

تاریخچه ی مکانیک به قرن هفدهم برمی گردد که با قوانین سه گانه ی نیوتن آغاز شد و با فعالیت دانشمندان مختلف علم مکانیک، ادامه پیدا نمود.سپس ماشین آلات کشاورزی اختراع شدند و مکانیک کشاورزی به وجود آمد.

واژه ی مکانیزاسیون کشاورزی از زمانی متداول گشت که تراکتورهای بخاری وارد مزرعه شدند ، ولی ورود این وسایل یا مکانیزه شدن کشاورزی صرفا به منظور انجام کار بهتر ، بیشتر و با هدف افزایش درآمد انجام گرفت و امروز نیز چنین است.

با توجه به مطالب گفته شد می توان اینگونه تعریف کرد:

مکانیزاسیون کشاورزی یعنی استفاده از وسایل مکانیکی به منظور افزایش کمی و کیفی تولیدات کشاورزی و با هدف افزایش درآمد مالی کشاورز.

بنابراین اگر مکانیزاسیون به افزایش درآمد کشاورز نینجامد ، مکانیزاسیون نیست.اگر استفاده از وسایل دامی به افزایش بیشتر درآمد بینجامد، کاربرد ماشین را نمی توان مکانیزاسیون نامید و توصیه نمی شود.

افزایش درآمد روستایی با سه عمل صورت می گیرد:

1-افزایش کمیت محصول  2-افزایش کیفیت محصول  3-کاهش هزینه ی تولید محصول

افزایش کمی محصول به دو صورت انجام می شود:

الف)افزایش سطح زیر کشت: این کار با وسایل مکانیکی به سهولت قابل انجام است که به دلیل محدودیت کارگر و شاق بودن این عملیات از ادوات مکانیکی کشاورزی استفاده می شود.

ب)افزایش عملکرد: ممکن است سطح زیر کشت را افزایش نداد ولی با شخم یکنواخت ، تهیه ی بستر مناسب ، کاشت در عمق ثابت و فاصله ی مناسب  بین بوته ها، وجین مؤثرتر، سمپاشی ، کودپاشی و بالاخره برداشت بهتر عملکرد بیشتری تحصیل نمود که این عملیات جز با کاربرد ماشین امکان پذیر نمی شود.

افزایش کیفی محصول از مهمترین عوامل افزایش درآمد روستایی است.اگر عمق کاشت ، زمان برداشت ، نحوه ی برداشت به صورت مناسب توسط ادوات کشاورزی در مورد محصول صورت گیرد بازدهی به مقدار بسیار زیاد افزایش می یابد. به عنوان مثال برگ توتون درجه ی یک با دو روز تاخیر در خشک کردن به درجه ی سه تقلیل می یابد. یونجه اگر به موقع برداشت نشود از نظر کیفی ، محصول بسیار افت می کند.

کاهش هزینه ی تولید و اثرات آن را در کشورهایی چون ایران که تعداد کارگر کم است با مکانیزه کردن درست ، به وضوح می توان رؤیت کرد. اگر کارشناس مکانیزاسیون از نحوه ی کار ماشین اطلاع کافی نداشته باشد و از طرفی هزینه ی نگهداری و تعمیر وسایل زیاد باشد هزینه ی تولید محصول کاهش نمی یابد که این امر با مفهوم مکانیزاسیون کشاورزی مغایر است.

مکانیزاسیون کشاورزی در ایران موضوعی است که طی سالهای گذشته یا بهتر بگوئیم از سال 1345 ، یعنی سالی که قرارداد بین ایران و جمهوری رومانی به منظور خرید تراکتور و بعضی ادوات کشاورزی منعقد شد و تعداد تراکتور از آن سال در کشور رو به فزونی گذاشت مورد بحث متخصصین فن بوده است.
وقتی از مکانیزاسیون کشاورزی صحبت به میان می آید ، اکثرا به فکر کاربرد و استفاده از موتورهای احتراق داخلی و ماشین های مختلف کشاورزی در مزارع می افتند ، در حالی که مکانیزاسیون به معنی اعم، این نیست که حتما از موتور احتراق داخلی و یا از آخرین مدل های ماشین های کشاورزی استفاده شود. قبل از اینکه مکانیزاسیون کشاورزی را تعریف کنیم ، ابتدا لازم است موتور و ماشینرا از یکدیگر تشخیص داده و جدا کنیم. "ماشین " وسیله ای است که اگر به آن توان دهیم ، برایمان کار انجام می دهد ولی خود به تنهایی قادر به انجام کار نیست . " موتور" وسیله ای است که تولید توان می کند ولی به تنهایی نمی تواند کاری انجام دهد مگر اینکه این توان را به ماشینی بدهد تا آن ماشین بتواند کار تولید کند. به طور مثال یک گاوآهن را می توان به وسیله ی یک یا چند حیوان کار به حرکت درآورد و زمینی را شخم زد ، گاوآهن در اینجا ماشین را تشکیل می دهد و حیوان یا حیواناتی که آن را می کشند در حکم موتور می باشند. یک موتور ممکن است در یک زمان، دو ماشین را به حرکت درآورد و گاهی حرکت هر دو ماشین ، برای انجام کار ، ضروری است.
اکنون با روشن شدن فرق بین ماشین و موتور می توان مکانیزاسیون کشاورزی را تعریف نمود. کلمه ی مکانیزاسیون در کشاورزی مترادف با کلمه ی اتوماسیون در صنعت است که خود به معنی اتوماتیک کردن می باشد و اتوماتیک کردن یعنی کم کردن کار کارگری. بنابراین مکانیزاسیون یعنی استفاده از ماشین و موتور در کشاورزی جهت کاهش نیاز به نیروی کارگری. البته این نیاز هنگامی به وجود می آید که درآمد حاصل از کار کارگری کمتر از درآمد به دست آمده از جایگزین نمودن ماشین و موتور باشد که خود به عوامل متعددی از جمله عوامل زیر بستگی دارد:
1- دستمز کارگر بالا باشد.
2- مشکلات کارگری موجب وقفه در کار، در زمان معین شود.
3- زیان های حاصل از طولانی بودن کار کارگری بیش از هزینه های استفاده از ماشین و موتور شود.
4- کیفیت کار ماشین آنقدر بالا باشد که هزینه های آ را مستهلک نماید.
معنی اعم مکانیزاسیون کشاورزی اتخاذ هر روشی است که موجب ازدیاد درآمد شود. با این تعریف جایگزین کردن کارگر با ماشین و موتور یکی از روش ها محسوب می شود و استفاده از بذر اصلاح شده برای بدست آوردن عملکرد محصول بیشتر روشی دیگر، که هر دو بخشی از موضوع مکانیزاسیون هستند.

آشنایی با وضعیت کشاورزی سنتی ایران

ایران از قدیم الایام مهد تمدن های باستانی و یکی از مراکز تولید مواد کشاورزی دنیای باستان بوده است.به طوری که بسیاری از پیشرفتهای کشاورزی و دامپروری مانند پرورش اسب و ترویج نباتات سودمند را باید مرهون زحمات و ابتکارات اهالی این مرزوبوم دانست. حفاری هایی که در تپه ی سیالک کاشان انجام یافته ، نشان می دهد که حدود شش هزار سال پیش ، کشاورزی در میان مردم آن منطقه معمول بوده و ایرانیان متمدن قرن ها پیش از این در این راه کار کرده اند. از نقش روی استوانه ای که در شهر شوش کشف شده ، معلوم گردیده که در سه هزار سال قبل از میلاد مسیح مردم ایران گندم را در مخزن هایی که امروزه هم در بعضی از نواحی دیده می شود ،ریخته و انبار می کرده اند. یونجه ، این علوفه ی پر ارزش برای دام ها ، توسط ایرانیان به یونان و سپس به روم و سایر نقاط جهان برده شد.
ابزارهای کشاورزی که در ایران باستان به کار می رفت شامل انواع ابزارهای دستی ساده مانند بیلها، کج بیلها ، داسهای دسته کوتاه ، کلنگ و وسائل دامی چوبی از قبیل گاوآهن ، هرسهای دندانه ای ، خرمن کوبها و غیره بوده اند.
منبع توان و ابزارهای کشاورزی معمول امروزی در نقاط مختلف کشور بخصوص در نقاط دورافتاده به مرور زمان تغییر زیادی پیدا نکرده و با ابزارهای قدیمی فرق چندانی ندارند. هنوز در اکثر نقاط دور افتاده ی کشور از یک یا دو جفت گاو به عنوان توان کششی منحصر به فرد و از گاوآهن های دامی چوبی و هرسهای دندانه ای ، خرمن کوبها و سایر وسائل که اکثرا از چوب ساخته شده اند به عنوان ابزار مورد نیاز استفاده می گردد.

شرایط و امکانات توسعه ماشین های کشاورزی در ایران

در کشور ما استفاده از تراکتور و ماشبن های کشاورزی خیلی دیرتر از کشورهای اروپایی و امریکا شروع شد و اصولا در قرن هیجدهم که در اروپا گاوآهن های فلزی برگردان دار معمول شد، و در قرن نوزدهم که خرمن کوبهای جدید در امریکا اختراع گردید ، در وسائل و ادوات کشاورزی کشور ما هیچگونه تغییری حاصل نگردید. عملا در طول 50 تا 60 سال اخیر بوده است که به تدریج کشاورز ایرانی با انواع ماشین های کشاورزی آشنا شده است، اما هنوز هم آن طوری که شرایط امروز ایجاب می کند کشاورزی مملکت ما ماشینی نگشته است و در مواردی هم که این امر به صورتی انجام گرفته است ، به علل بنیادی مواجه با مشکلات عدیده ای می باشد که همه ی دست اندرکاران و منخصصین کشاورزی ماشینی با آن آشنا هستند.
اولین گاوآهن فلزی برگردان دار دامی در زمان ناصرالدین شاه قاجار به ایران وارد شد و در ارومیه مورد استفاده قرار گرفت . اولین نمایشگاه ماشین های کشاورزی در سال 1300 خورشیدی در تهران برگزار گردید . اولین تراکتور نفتی ساده به دستور رضاخان در سال 1308 بری مدرسهی فلاحت خریداری گردید و این مدرسه بعدها به دانشکده کشاورزی تبدیل شد. با وقوع جنگ جهانی دوم و مشکلات داد و ستد با کشورهای فروشنده و همچنین اثرات این جنگ در امور داخلی کشور، عملا این طرح متوقف و بهره برداری از آن نیز مسکوت ماند. پس از جنگ کمکم سرمایه داران و بعضی از شرکت ها شروع به وارد کردن تراکتور در ایران نمودند. ابتدا روستاییان از پذیرفتن تراکتور و ماشین های کشاورزی در مزارع خود خودداری می کردند و اعتقاد داشتند که برکت کشاورزی در سم گاوها می باشد، ولی به تدریج که با نتایج کار آشنا شدند تا حدودی آنها را پذیرفتند.
آغاز فعالیت بنگاه توسعه ماشین های کشاورزی از سال 1331ر حقیقت سرآغاز ماشینی کردن کشاورزی ایرا ن به شمار می رود. این مؤسسه از سال 1331 تا سال 1336 خود اقدام به وارد کردن تراکتور و ماشین های کشاورزی می نمود و آنها را به اقساط به فروش می رساند ، اما از سال 1336 تا سال 1345 بنگاه به متقاضیان خرید تراکتور وام میداد تا آنها مطابق سلیقه و امکانات خود اقدام به خرید تراکتور و کمباین و سایر ادوات کشاورزی بنمایند.این طرز کار سبب شد که به تدریج مارک های مختلف تراکتور و کمباین م به تعداد کمی وارد کشور شود و چون برای فروشندگان تامین لوازم یدکی و تعمیرگاه های لازم مقرون به صرفه نبود، اغلب این وسائل در مدت کوتاهی از کار افتاده و بی استفده می ماند.
در سال 1345 قراردادی با کشور جمهوری رومانی منعقد شد که طی آن تعدادی تراکتور و سایر ادوات کشاورزی از جمله گاوآهن و ... از طریق بنگاه توسعه ماشین های کشاورزی در اختیار کشاورزان گذاشته شود. طبق این قرار داد در مراکز عمده فروش اقدامات لازم برای تاسیس نمایندگیهای لوازم یدکی تعمیرگاه های ثابت و سیار به عمل آمد. به موازات این قرارداد از سال 1346 شروع به ساخت کارخانه ی تراکتور سازی تبریز شد که از سال 1349 بهره برداری از آن آغاز شد، قطعات تراکتور از رومانی وارد و در آن کارخانه مونتاژ گردید .در حال حاضر مونتاژ تراکتورهای مسی فرگوسن نیز در این کارخانه انجام می گیرد، همچنین کارخانه ی جاندیر اراک به مونتاژ تراکتور ، کمباین و سایر ادوات کشاورزی جاندیر پرداخت.
در حال حاضر کارخانه جات تراکتورسازی ایران ، تراکتورهای یونیورسال مدل 650M با توان 65 اسب بخار، تراکتور مسی فرگوسن مدل 399 با توان 110 اسب بخار و مدل285 با توان 75 اسب بخار و مدل 240 با توان 47 اسب بخار و تراکتورهای مدل 750ITM با توان 75 اسب بخار را تولید می کند.

نیروی کار انسانی و لزوم استفاده ی ماشین در کشاورزی ایران

با توجه به ارقام و آمار موجود و تقلیل جمعیت روستایی، به طور طبیعی نیاز به تراکتور و ماشین های کشاورزی جهت جبران توان انسانی بیشتر خواهد شد . اما در تامین توان مکانیکی مورد نیاز، بررسی انواع تراکتور و ماشین های مورد نیاز کشاورزی ایران با توجه به سطح پایین تکنولوژی در کشور و به خصوص روستاها که متناسب با سطح محدود زیر کبرای هر کشاورز و دامدار می باشد باید مورد توجه قرار گیردو سعی در بالا بردن دانش کشاورزی کشاورزان و آموزش آنها در استفاده ی صحیح از ماشین، شود. به خصوص تلاش در محدود کردن انواع تراکتورها و ماشین های وارده به چند نوع متناسب با شرایط خاص مناطق مختلف کشور ، و سعی در ساختن بعضی ما شین ها وابزار در داخل کشور که امکان ساخت آنها وجود دارد ، تامین و ساخت لوازم یدکی ، تربیت کارگران ماهر و متخصصین برای به کار بردن تراکتور و ماشین های مورد نیاز و ایجاد تعمیرگاه ها به تعداد کافی در نقاط مختلف کشور، از جمله برنامه هایی است که در آینده باید به طور وسیع و کاملتر انجام گیرد.

اهمیت مکانیزاسیون

افزایش و رشد روز افزون جمعیت در جهان اهمیت کشاورزی را بیش از گذشته برای تمام جوامع بشری مشخص می کند. اولین و مهمترین نیاز هر انسان٬ نیازهای غذایی اوست. حال این نیاز به صورت مستقیم و غیر مستقیم با کشاورزی در ارتباط است. یکی از رشته های موجود در کشاورزی مکانیزاسیون است. مکانیزاسیون در ایران از اهمیت فوق العاده ای بدلیل سطح وسیع زیر کشت ارقام مختلف برخوردار است.

با نگاهی به سرفصل درس ها و با توجه به کیفیت و کمیت آن ها مشخص می شود که داوطلب باید از توان و دانش بالا در زمینه های ریاضی و فیزیک و مدیریت و قدرت جسمانی مناسب برخوردار باشد و نیز باید توان تجزیه و تحلیل٬ قدرت تجسم و دقت کافی در مسائل آماری را دارا باشد. شایان ذکر است که بسیاری از کارهای صحرایی و کارگاهی و طرح های عملی در خارج از محیط های شهری است و فعالیت نسبتا زیادی را می طلبد.

مراکز مختلفی به صورت مستقیم و غیر مستقیم در فعالیت های کشاورزی نقش دارند که هر یک به تناسب نوع فعالیت خود٬ برای رفع نیازهای مربوطه٬ به جذب فارغ التحصیلان این رشته اقدام می نمایند. وزارتخانه های کشاورزی٬ جهادسازندگی٬ آموزش و پرورش و فرهنگ و آموزش عالی به صورت گشترده تر و سایر وزارتخانه ها٬ اداره ها و سازمان ها و مدراکز دولتی و خصوصی نظیر بانک های کشاورزی٬ مجتمع های کشت و صنعت٬ تعاونی های تولید٬ شرکت های سهامی زراعی یا مهندس زراعی و ... به صورت غیر مستقیم برای انجام کارهای فنی و مکانیزه ی خود اعم از طرح و محاسبه٬ اجرا و نظارت بر اجرای طرح های ماشینی کردن کشاورزی نیاز به استخدام تعداد کثیری از فارغ التحصیلان در رشته ی مهندسی مکانیزاسیون کشاورزی دارند.

تعداد واحدهای درسی که دانشجو باید در دوره ی کارشناسی مهندسی مکانیزاسیون کشاورزی بگذراند ۱۳۶ واحد است که تعداد ۲۱ واحد آن دروس عمومی٬ ۱۸ واحد دروس علوم پایه و ۸۷ واحد دروس اصلی کشاورزی است و تعداد ۱۰ واحد از ۱۳۶ واحد به عنوان دروس اختیاری در نظر گرفته می شود که توسط خود دانشجو انتخاب می گردد

سه اصطلاح متداول در مکانیزاسیون کشاورزی

در زمینه ی مکانیزاسیون کشاورزی و در جهت شناخت بهتر این رشته و توانایی های آن لازم است سه اصطلاح متداول در مکانیزاسیون کشاورزی را مطرح کنیم:

اولین شاخص، ضریب مکانیزاسیون است. این ضریب به مفهوم نیروی محرکه ی موجود به ازای هر هکتار می باشد.

دومین شاخص درجه ی مکانیزاسیون است که در واقع نسبت میزان عملیات مکانیزه به عملیات غیر مکانیزه است.

سومین شاخص ظرفیت مکانیزاسیون است که بیانگر انرژی مکانیزه مصرفی در واحد سطح می باشد و به واقع سرانه انرژی مکانیکی در بخش کشاورزی را بیان می کند.

لازم به توضیح است که این شاخص ها از مهمترین عواملی می باشد که میزان مکانیزاسیون را در بخش کشاورزی بیان می کند. اما باید توجه شود که هر کدام از کمیت های ذکر شده به تنهایی مفهوم درستی از مکانیزاسیون القا نمی کند بلکه با توجه به تمامی موارد بالا می توان برداشت بهتری از عددهای بدست آمده در اختیار داشت.

به عنوان مثال در برنامه چهارم توسعه هدف، دستیابی به ضریب مکانیزاسیون 1.18 اسب بخار است حال این عدد در ظاهر به مفهوم این است که به ازای هر هکتار، نیروی محرکه ی موجود، حدود 1.18 اسب بخار خواهد شد اما این چنین نیست. اگر به ضرایب دیگر توجهی نشود برداشتی مانند این مورد حاصل می شود. مثال ساده اینکه، تمامی تراکتورهای موجود در سطح کشور جهت کشت و کار و فعالیت های کشاورزی استفاده نمی شوند، برخی جهت حمل و نقل نیروی کار و برخی جهت انتقال کود و خوراک دام استفاده می گردند که بدون توجه به این مسئله تنها با اتکا به عدد و رقم نتیجه، سیاست گذاری های غلط در بخش کشاورزی خواهد بود.

علاوه بر مورد بالا ضریب مکانیزاسیون به شرایط و موقعیت منطقه ای بستگی زیادی دارد. به عنوان مثال مقایسه ی ضریب مکانیزاسیونی 24 برای ژاپن با ضریب مکانیزاسیون 2 تا 3 برای کشورهایی همچون آمریکا و استرالیا بدون در نظر گرفتن شرایط و موقعیت کشورها مقایسه ای بی ارزش و بی نتیجه است.

لازم به توضیح است جهت دستیابی به هدف مکانیزه نمودن کشاورزی در ایران مستلزم توجه موارد بالا می باشد اما در کنار این مسائل امید است سیاست های بهتری در زمینه ی واردات و یارانه های ماشین آلات کشاورزی اتخاذ گردد. یک ماشین کشاورزی بر خلاف اتومبیل های لوکس خارجی جهت تولید مواد غذایی مورد استفاده دارد و حال آنکه کشاورز برای خرید یک تراکتور 15 میلیون تومانی باید یکسال تا دو سال منتظر بماند و در نهایت پس از تلاش های طاقت فرسا و صرف هزینه های فراوان یک عدد تراکتور دریافت کند حال آنکه بسیاری از ادوات بهینه نیاز به توان بالای تراکتوری دارد که حال تنها شرکت های کشت و صنعت توان پرداخت هزینه های 100 تا 150 میلیونی این تراکتورها یا ماشین های کشاورزی را دارا می باشند.

یکی از مسائلی که در کنار این موارد باید بدان توجه شود این است که در حال حاضر تنها دغدغه در بین دولت مردان یکپارچه سازی اراضی کوچک است و بسیاری بر این باورند که استفاده از ادوات تنها در زمین هایی با وسعت زیاد بهینه می باشد اما مثال بارز برای رد این ادعا کشور آلمان است که با وجود کوچک بودن قطعات کشاورزی با مدیریتی مناسب و استفاده از ادوات مناسب تولید به صورتی بهینه افزایش یافته است.

حال این سوال مطرح می شود که آیا بهتر نیست با اختصاص حمایت های بیشتر دولت در بخش کشاورزی همانند بخش صنعت پیشرفت همگونی را کشور شاهد باشیم؟